Aks, aks kafası ve körük değişimi

Aks ne yapar?

Aks, şanzımandan çıkan gücü tekerleğe taşır. Tekerlek hem yaylanıp hem döndüğü için aksın iki ucunda birer mafsal vardır: tekerlek tarafındaki dış mafsal (aks kafası) büyük açılarda dönebilir; şanzıman tarafındaki iç mafsal aksın boyunun uzayıp kısalmasına izin verir. İkisi de özel gresle doludur ve lastik bir körükle kapatılmıştır.

Her şey körükle başlar

Körük yıllar içinde ısı ve hareketle çatlar, sonunda yırtılır. Yırtıktan önce gres dışarı savrulur; jantın iç yüzünde, amortisörün ve kaliperin üzerinde siyah yağ lekeleri görürsünüz. Ardından içeri su ve kum girer. Gresini kaybetmiş ve kum almış mafsal kısa sürede aşınır.

Yırtık erken fark edilirse yalnızca körük değişir: mafsal temizlenir, yeni gresle doldurulur, yeni körük ve kelepçelerle kapatılır. Geç kalındıysa mafsal ya da aks değişir. Bu yüzden her bakımda körüklere bakarız.

Belirtiler

• Direksiyon tam kırıkken kalkışta tıkırtı: dış mafsal aşınmıştır.
• Hızlanırken gövdede titreme, gazı kesince geçmesi: iç mafsal.
• Jant içinde ve alt takımda gres izleri: yırtık körük.
• Belirli hızda uğultu ve titreşim: aks dengesizliği, ama önce lastik ve rulman elenir.

Nasıl kontrol ediyoruz?

Liftte körükleri direksiyon tam sağda ve tam soldayken inceleriz; yırtık çoğu zaman kıvrımların arasında, körük açıldığında görünür. Aksı elle çevirip mafsallardaki boşluğu hissederiz. Yol testinde tam dönüşte hafifçe hızlanarak dış mafsalı, düz yolda yük altında hızlanarak iç mafsalı dinleriz.

İş nasıl yapılıyor?

1. Aks somunu sökülür. Bu somun tek kullanımlıktır; yenisi takılır.
2. Rotil ya da salıncak bağlantısı ayrılır, aks poyradan ve gerekirse şanzımandan çıkarılır.
3. Körük işinde mafsal sökülür, eski gres tamamen temizlenir, bilyalar ve yuvalar aşınma için incelenir.
4. Mafsal sağlamsa yeni gres, yeni körük ve yeni kelepçelerle toplanır. Aşınmışsa aks kafası ya da aks değişir.
5. Aks yerine takılır; somun, üreticinin tork ve açı değeriyle sıkılır. Yanlış sıkılan somun teker rulmanını kısa sürede bozar.
6. Şanzıman tarafındaki keçe sızdırıyorsa aks çıkmışken değiştirilir, şanzıman yağı tamamlanır.

Körük mü, komple aks mı?

Mafsal temiz ve boşluksuzsa körük değişimi doğru ve ekonomik çözümdür. Mafsal ses yapmaya başladıysa körüğü yenilemek sesi geçirmez. Bazı araçlarda aks kafası ayrı satılır, bazılarında aks komple gelir. Parça kalitesi burada önemlidir: ucuz aks kafaları kısa sürede aynı sesi verir. Seçenekleri anlatır, taktığımız parçayı faturaya yazarız.

Ertelenirse

Tıkırdayan aks kafası bir süre idare eder gibi görünür, ama aşınma hızlanarak ilerler. İleri aşamada mafsal dağılır ve araç yolda kalır; güç tekerleğe gitmez. Sesi duyduğunuzda ne kadar yolunuz kaldığını değil, ne zaman değiştireceğinizi konuşmak daha doğrudur.