Canlı veri ile teşhis: kodun ötesi

Canlı veri nedir?

Kontrol ünitesi çalışırken onlarca sensörü okur ve onlarca parçayı kumanda eder. Diagnostik cihazı bu değerleri anlık olarak gösterir: hava kütlesi, emme basıncı, yakıt basıncı, sıcaklıklar, lambda değeri, ateşleme açısı, valf konumları. Bunlara canlı veri ya da ölçüm blokları denir.

Temel fikir: istenen ve ölçülen

Ünitenin pek çok değer için bir hedefi vardır ve o hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını bir sensörle denetler. Turbo için istenen basınç ve ölçülen basınç; yakıt için istenen ve ölçülen ray basıncı; EGR için istenen ve ölçülen konum. Teşhisin özü bu çiftleri yan yana koymaktır.

• İkisi örtüşüyorsa o sistem görevini yapıyordur; sorun başka yerdedir.
• Ölçülen, istenenin altında kalıyorsa sistem yetişemiyordur: kaçak, zayıf pompa, takılan aktüatör.
• Ölçülen, istenenin üzerine çıkıyorsa kumanda edilemiyordur: açık kalmış valf, sıkışmış kanat.
• Ölçülen değer mantıksızsa sensörün kendisinden ya da hattından şüphelenilir.

Atölyede nasıl yapıyoruz?

1. Kaydın koşuluna bakarız. Ünite arızayı hangi devirde, hangi yükte, hangi sıcaklıkta kaydetmiş? Arızayı o koşulda aramak gerekir.
2. Değerleri seçeriz. Her şeyi aynı anda izlemek hem yavaşlatır hem dikkat dağıtır. Şikâyetle ilgili birkaç değeri seçeriz.
3. Dururken izleriz. Rölantide ve boşta devir yükselterek ilk fikri alırız.
4. Yolda kaydederiz. Pek çok arıza yalnızca yük altında çıkar. Kaydı başlatır, arızanın oluştuğu koşulu yeniden yaratırız: üçüncü ya da dördüncü viteste düşük devirden tam gaz, yokuş, sabit hız.
5. Grafiğe dökeriz. Kaydı grafikte incelemek, akan rakamlara bakmaktan çok daha fazlasını gösterir: iki çizginin nerede ayrıldığı, ayrılmanın hangi başka değerle aynı anda olduğu.
6. Doğrularız. Şüphelendiğimiz parçayı aktüatör testiyle cihazdan çalıştırır, kablosunu ölçer, gerekiyorsa basınç testi ya da duman kaçak testi yaparız.

Bir örnek: çekiş düşüklüğü

Turbo basıncı düşük kaydı veren bir dizel düşünün. Kayıt turboyu gösterir, ama grafikte bakılacak şeyler şunlardır: ölçülen basınç istenene hiç mi ulaşmıyor, yoksa geç mi ulaşıyor? Turbo aktüatörünün konumu komuta uyuyor mu? Hava kütlesi basınçla uyumlu mu? Hiç ulaşmıyorsa ve aktüatör sonuna kadar gitmişse kaçak aranır. Geç ulaşıyorsa kanatların kurumdan sıkışması düşünülür. Hava kütlesi düşük, basınç normalse EGR açık kalmış olabilir. Aynı kod, üç farklı onarım. Bu süreci bir araç üzerinden Octavia 1.6 TDI yazısında anlattık.

Sınırı

Canlı veri, ünitenin sensörlerden gördüğünü gösterir. Sensör yanlış ölçüyorsa veri de yanlıştır. Bu yüzden şüpheli bir değeri bağımsız bir aletle doğrularız: basıncı mekanik saatle, sıcaklığı termometreyle, voltajı multimetreyle.